Ślady fantastyki naukowej na łamach „Ziemi Sieradzkiej” (1918–1939)

Czandu

Nasze poszukiwania wiedzy o popkulturze często prowadzą do nieoczywistych miejsc, a jednocześnie przynoszą ciekawe rezultaty. W gazecie „Ziemia Sieradzka”, wychodzącej na terenie regionu sieradzkiego w latach 1918–1939, znalazłem kilka wycinków poświęconych tematyce fantastycznej.

Jedna ze wzmianek to recenzja książki Stefana Barszczewskiego „Czandu”. Autor publikacji opisuje fragment powieści dotyczący „nowej” bitwy warszawskiej, która miała rozegrać się w 2120 roku. Fragmentarycznie wspomina też o elementach futurologicznych, skupiając się głównie na starciu z Bełtys-lamą.

Sto lat temu

Szczególnie ciekawy jest wątek twórczości fantastycznonaukowej obecny w „Ziemi Sieradzkiej”. Możemy tam przeczytać krótką historię zatytułowaną „Sto lat temu”, która w stylu pamiętnikarsko-kronikarskim opisuje dzieje samego periodyku z perspektywy stu lat (tekst napisany został z punktu widzenia roku 2019!). Autor nie ogranicza się wyłącznie do historii „Ziemi Sieradzkiej” – relacjonuje również, co działo się w tym czasie w szerszym kontekście. W opowieści pojawia się między innymi wieżowiec na Rynku (z hangarami dla aeroplanów!). Dowiadujemy się, że „Ziemia Sieradzka” stała się niezwykle popularnym pismem, czytanym nie tylko na terenie Sieradzczyzny, lecz także w Europie, na innych kontynentach, a nawet na Księżycu. W tekście występują elementy futurologiczne, takie jak oddział poczty samodziałającej (być może rodzaj e-maila lub Internetu) oraz maszyny radioskowe wypalające tekst w miliardach arkuszy (drukarki). Historia jest krótka, lecz wiele mówi o zainteresowaniu fantastyką wśród Sieradzan i dość mocno wpisuje się w szerszy kontekst 250-lecia fantastyki w Polsce.

Oprócz tych dwóch tekstów w „Ziemi Sieradzkiej” znaleźć można także reklamy książek Kornela Makuszyńskiego, Władysława Umińskiego, Antoniego Langego, Bronisława Grąbczewskiego (uczestnika Wielkiej Gry), wzmianka o wydaniu Wampira Władysława Reymonta.

Tryumfator

Na uwagę zasługuje krótka wzmianka o powieści Tryumfator Włodzimierza Perzyńskiego (1919).

Włodzimierz Perzyński (1877–1930) był dramatopisarzem, prozaikiem i felietonistą Młodej Polski, najbardziej znanym z ciętych komedii obyczajowych (Lekkomyślna siostra, Aszantka, Szczęście Frania), w których z ironią demaskował mieszczańską hipokryzję i karierowiczostwo.

W ówczesnej notce recenzenckiej Tryumfatora opisano jako utwór, w którym bohater o niskim poziomie umysłowym i słabym charakterze zostaje wyniesiony na wyższy poziom za sprawą nieznanej sobie siły mediumicznej. Motyw ten – nagłego podniesienia jednostki o ograniczonych możliwościach – zaskakująco przypomina konstrukcję późniejszej o pół wieku klasycznej powieści Kwiaty dla Algernona Daniela Keyesa.