W głębi krypt i pustkowi: Filip Lida (Liduh) o miłości do Fallouta i tworzeniu Krypta TV

Powiedz proszę, kim jesteś i jak zaczęła się twoja przygoda z serią Fallout? Co cię wciągnęło w postapokaliptyczny świat Vault-Tec i Pustkowi?

Nazywam się Filip Lida i pod pseudonimem Liduh tworzę kanał na YouTube poświęcony fantastyce postapokaliptycznej, grom wideo, popkulturze ze szczególnym nastawieniem na serię Fallout.

Moja przygoda z nią zaczęła się już w dzieciństwie, gdy grało się we wszystko, co było dostępne i wymieniało płyty z grami między znajomymi. I tak też pewnego razu ktoś pożyczył mi dwa pierwsze Fallouty. Nie była to miłość od pierwszego wejrzenia. Zacząłem od części drugiej i odbiłem się już na samym starcie. Pokonały mnie drzwi w świątyni prób. Zwyczajnie nie wiedziałem jak je otworzyć, ponieważ gra nie prowadziła za rączkę. Mimo to nie usunąłem gry z dysku i wróciłem do niej po roku.

Gdy tylko przeszedłem pierwszą lokację i ruszyłem na pustkowia zakochałem się. W grze najbardziej spodobała mi się wolność, jaką oferowała już na starcie, to że mogliśmy zwiedzać różne miejsca, wykonywać zadania na różne sposoby, kształtować świat według naszych reguł. Do tego kupiła mnie masa nawiązań do rzeczywistości, popkultury, easter eggów, które odkrywałem po sesjach z grą i które poszerzały moje horyzonty. Ta gra wpisała się w moją ciekawość świata i pozwoliła odkryć wiele rzeczy, na które nigdy zapewne bym nie trafił. Jeszcze jedną rzecz był czarny humor, który poniekąd ukształtował moje poczucie humoru.

Kiedy pierwszy raz usłyszałeś o „Krypcie” i jak narodziła się idea strony Krypta TV? Czy to hołd dla konkretnej gry z serii?

Krypta jako internetowy twór nie jest moim dziełem. Jako, że uwielbiałem Fallouty i lubiłem też dzielić się swoją wiedzą, chciałem coś tworzyć, pisać. Niestety, byłem zbyt młody i zbyt świadomy związanych z tym ograniczeń dlatego nie pchałem się do serwisów typu Trzynasty Schron ale pewnego razu trafiłem na Falloutową wiki.

Tam każdy mógł coś pisać. I tak też zacząłem swoją przygodę. Tworzyłem nowe hasła, uzupełniałem stare. W końcu stałem się tam jedynym aktywnym użytkownikiem, więc dotychczasowi admini przekazali mi uprawnienia. By nieco rozszerzyć działalność i dotrzeć do większej liczby osób założyłem profil na Facebooku a następnie gdy czytanie w Internecie przeszło do lamusa, a coraz większą popularnością zaczęły cieszyć się treści wideo, za namową kolegi założyłem kanał na YouTube. Początkowo miał przekierowywać ludzi na wiki, lecz z czasem prowadzenie tylu rzeczy naraz stało się przytłaczające. Dlatego postanowiłem odciąć kanał od Falloutowej wiki i pójść na swoje, pozostawiając stronę neutralnym miejscem tworzonym przez fanów, a nie prywatnym poletkiem jakiegoś youtubera.

Fallout czerpie z retro-futuryzmu lat 50., ale ma też literackie korzenie. Jak oceniasz wpływ twórczości Rogera Zelaznego (np. „Aleja Potępienia”) na serię? Czy czytałeś jego książki przed grami i które elementy widzisz w uniwersum Fallouta?

Niestety nie miałem przyjemności się z nią zetknąć.

Czy odcinki serialu „Strefa Mroku” takie jak „The Shelter” o schronie bunkrze i walce o przetrwanie albo „Time Enough at Last” o człowieku kochającym książki wpłynęły na koncepcję Krypt Vault-Tec? Jak myślisz, dlaczego ten motyw jest tak uniwersalny i jak rezonuje z dzisiejszymi czasami?

Tutaj ponownie, także nie miałem okazji oglądać, więc niestety się nie wypowiem.

Od Interplay po Black Isle, Obsidian i Bethesda – jak ewoluowała seria w Twojej opinii? Która odsłona jest dla ciebie najbliższa sercu i dlaczego?

Seria bez wątpienia zmieniła swój charakter. Aktualnie to seria Bethesdy i moim zdaniem po tylu latach trzeba się z tym pogodzić, co nie zmienia faktu, że aktualnie każdy ma swojego Fallouta. Swoją wizję serii a dzięki tej różnorodności każdy znajdzie w niej coś dla siebie. Mroczne postapo oraz to luźniejsze, humor i powagę. Coś dla starych wyjadaczy jak i dla nowszych graczy.

Ja mogę zwrócić uwagę na fakty, zmiany w poszczególnych odsłonach i nie zamierzam oceniać czy to dobrze czy źle, ponieważ ja odbieram jakieś dzieła, wizje takimi jakimi twórcy nam je dali, nie w kategoriach czego oczekiwałem, co mogło by być.

Najbliższą odsłoną memu sercu jest oczywiście Fallout: New Vegas, odsłona którą uważam za duchowego spadkobiercę klasycznych Falloutów z tą różnicą, że wiele rzeczy robi lepiej. Jest bardziej przystępna współczesnemu odbiorcy, wybory moralne bardziej rozbudowane, fabuła bardziej interesująca a gdyby zacząć to rozkładać na czynniki pierwsze mówiąc o postaciach, dialogach czy przekazie to New Vegas miażdży większość gier. Ma swoje problemy, oczywiście, lecz to piękna książka z brzydką okładką.

Krypty to serce Fallouta – eksperymenty Vault-Tec pełne czarnego humoru i ironii. Która Krypta jest twoją ulubioną i dlaczego?

Krypta 11. Ponieważ moim zdaniem doskonale ukazuje mroczną stronę ludzkiej natury.

Jej mieszkańcom wmówiono, że co roku muszą wybrać jedną osobę by poświęciła swe życie, inaczej wszyscy zginą. W ludziach szybko obudził się egoizm, nie chodziło już o przetrwanie całej społeczności, tylko o swoje. Pojawiły się frakcje, polityczne układy, szantaże, a wybory zaczęły przypominać egzekucje niewygodnych ludzi.

To, co najbardziej odczłowiecza mieszkańców Krypty 11, to fakt, że system nagradzał najgorsze zachowania. Moralność była słabością, a empatia zagrożeniem. Każdy kolejny rok uczył, że lepiej kłamać, manipulować i poświęcić kogoś innego, niż zaryzykować sprzeciw. W ten sposób zwykli ludzie sami zbudowali sobie piekło.

Najbardziej uderzające jest jednak to, że cały eksperyment był kłamstwem. Nikt nigdy nie musiał ginąć. Wystarczyło powiedzieć nie. Gdy ostatni mieszkańcy odkryli prawdę, wyrzuty sumienia sprawiły, że nie byli w stanie dalej żyć. To idealnie pokazuje, jak eksperyment złamał ich psychikę. Tutaj nie ma czarnego humoru, ironii. Raczej smutna refleksja.

Jakie mniej znane smaczki z lore Krypt warto znać fanom? Masz jakąś ulubioną teorię spiskową dotyczącą Vault-Tec?

Moja ulubiona teoria odnośnie Vault-Tec to że firma zbudowała krypty na Księżycu albo na innych planetach.

Polska społeczność fanów Fallouta jest ogromna – od modderów po cosplayerów. Jak widzisz rozwój fandomu w Polsce? Czy śledzisz grupy na FB/Discordzie i co cię w nich zaskakuje?

Przyznam się szczerze, że nie jestem aktywnym uczestnikiem fandomu w Polsce. Czasami coś mi wyskoczy na Facebooku albo ktoś da znać o jakiejś inicjatywie, lecz jakoś nie uczestniczę w tym życiu. Skupiam się na swojej działalności, która zajmuje zbyt wiele czasu, bym angażował się w coś jeszcze.

Jednak jak już się z tym zetknę to za każdym razem zaskakuje mnie to, że mimo upływu lat ludzie wciąż kłócą się o te same rzeczy.

Fanowskie filmy i projekty to świetny sposób na rozszerzanie uniwersum. Czy tworzyłeś lub polecasz jakieś polskie fanowskie produkcje o Fallout? Jakie wyzwania stoją przed twórcami takiego contentu?

Jeśli chodzi o mnie to nigdy nie stworzyłem nic związanego z tym uniwersum. Lepiej spełniam się w analizowaniu, katalogowaniu, porządkowaniu rzeczy związanych z tym światem i przekazywaniu historii.

Jeśli chodzi o polskie, fanowskie produkcje to pod tym względem jest u nas naprawdę biednie. W sensie nie że są słabe, tylko dlatego że jest ich naprawdę bardzo mało. Najgłośniejszym projektem jest remake Fallout 2 Jonasza Osmendy, który przenosi całą grę w formę boomer shootera. Poza tym znalazłoby się kilka opowiadań, najpopularniejszym i ciepło wspominanym przez społeczność są wspomnienia Gorisa.

Największym wyzwaniem przed jakim stają twórcy to, że jest to strasznie niewdzięczna robota. Muszą zainwestować wiele godzin, własnych środków, często bez wsparcia pracując samemu, by stworzyć coś z czego nawet nie czerpią korzyści. Mało kto ma w sobie taką determinacje, by zrobić coś dla innych.

Serial „Fallout” na Amazon Prime – sukces czy zdrada lore? Co ci się podobało a co mogło być lepiej? Czy zachęcił nowych fanów do gier?

Bez wątpienia to sukces zarówno dla twórców, Bethesdy, jak i branży gier wideo. Fallout był jedną z pierwszych w pełni udanych adaptacji gier wideo sprawiając, że przeciętny widz zaczął traktować to medium nieco poważniej.

Z plusów warto wymienić wykonanie techniczne, od kostiumów, przez dekoracje, po lokacje, klimat, masę easter eggów, no i aktorzy doskonale wykonują swoją robotę. W drugim sezonie mieliśmy masę fanserwisu, z rzeczy, które mogły wyjść lepiej to w początkowych odcinkach było zbyt dużo scen o zabarwieniu humorystycznym. Takie sceny powinny służyć rozładowaniu napięcia a nie napędzaniu historii przez co niektórzy mogli odebrać to jako brak poszanowania dla materiału źródłowego. Ja tak tego nie odbieram, bo humor jest wpisany w serię Fallout, lecz na dłuższą metę taki nieprzerwany zabieg narracyjny wymęczy każdego.

Jak serial wpłynął na odbiór Krypt w popkulturze? Widzisz podobieństwa do odcinków „Strefy Mroku” w nowych produkcjach?

Serial na pewno wpłynął na rozpoznawalność pojęcia krypta jako schronu przeciwatomowego jeśli chodzi o Strefę Mroku nie oglądałem, więc nie mam porównania.

Fallout to ikona post-apo: Pip-Boy, Nuka-Cola, Brotherhood of Steel. Jak oceniasz wpływ serii na gry, filmy i memy?

Bez wątpienia seria Fallout miała ogromny wpływ na całą popkulturę, nie tylko fantastykę postapokaliptyczną. Choć sama stanowi pastisz, dla wielu osób jest pierwszą myślą jeśli chodzi o gry o tej tematyce. Nawet osoby które nie grały rozpoznają Vault-Boya, wiedzą mniej więcej o co chodzi w tej serii. Każda kolejna odsłona serii, czy także serial dołożyły po cegiełce do budowania pozycji marki. Tak jak kiedyś Fallout brał poszczególne elementy z innych produkcji tak teraz sam stanowi inspirację dla innych.

Czy Fallout przewidział przyszłość? Jakie lekcje z uniwersum bierzesz dla siebie?

Moim zdaniem nie. Fantastyka, zwłaszcza postapokaliptyczna bardzo mocno opiera się na obserwacji rzeczywistości, polityki, mechanizmów władzy, propagandy, strachu społecznego czy konfliktów interesów. A te schematy regularnie się powtarzają w historii. Tendencje autorytarne, próby kontroli społeczeństwa, militaryzacja, korporacyjna chciwość, to nie są nowe zjawiska, tylko stare motywy w kolejnym wydaniu.

Lubimy takie historie, bo są czytelne i działają na wyobraźnię, więc twórcy chętnie po nie sięgają. W efekcie część elementów okazuje się trafna, ale to raczej naturalna konsekwencja analizy świata, a nie przewidywanie przyszłości. To trochę jak z Simpsonami. Oni niczego magicznie nie przewidzieli, tylko żonglowali znanymi trendami i prawdopodobieństwami, więc statystycznie coś musiało się zgodzić.

Dla mnie lekcja z Fallouta jest taka, że historia lubi zataczać koło, a największym zagrożeniem nie są technologie czy bomby same w sobie, tylko ludzkie ambicje, ideologie i przekonanie, że tym razem będzie inaczej.

Jakie plany masz dla portalu Krypta TV?

Nie mam wielkich ambitnych planów. Chciałbym po prostu dalej robić to, co robię i nie tracić z tego przyjemności. Nie czuję potrzeby, by komuś coś udowadniać. Krypta TV to część mojego życia i ucieczka od trudów życia codziennego. Na pewno chciałbym stale podnosić poziom, merytoryczny, jak i strony audiowizualnej. Chciałbym też mieć więcej czasu, żeby szybciej realizować plany kolejnych materiałów, przede wszystkim, by częściej eksplorować inne uniwersa.

Na koniec: dla fanów Sagitty – poleć jedną rzecz z Fallouta (gra, mod, lore), którą każdy miłośnik fantastyki MUSI znać. Dziękuję za wywiad! Gdzie śledzić Kryptę Fallout?

Fallout 2. Absolutna klasyka gatunku RPG. Jest to jedna z obowiązkowych pozycji swojego okresu. Jeśli ktoś grał w Diablo II, Heroes III, StarCrafta czy Baldur’s Gate to musi przynajmniej raz w życiu zagrać w ten tytuł.

Moim zdaniem unikatowy styl graficzny Fallouta sprawia, że dwie pierwsze gry są nieśmiertelne. O wiele szybciej starzeją się odsłony w pełnym 3D.

Kryptę możecie śledzić na Youtube oraz na Facebooku.

https://www.facebook.com/kryptafallout

https://www.youtube.com/@KryptaTV