Tajemnice Mistrza i Małgorzaty – relacja ze spotkania z Arturem „Bazylim” Łukasiewiczem

Lutowe specjalne spotkanie Klubu Miłośników Fantastyki „Sagitta” odbyło się pod znakiem tajemnicy, która towarzyszy nam w zimowej aurze. 15 lutego Artur Bazyli „Bazyli” Łukasiewicz z Gdańskiego Klubu Fantastyki przeniósł nas prosto do moskiewskiego świata Michaiła Bułhakowa.

Dla mnie „Mistrz i Małgorzata” to książka wyjątkowo osobista – w 2010 roku pomogła przetrwać kryzys i dała zupełnie nowe pole manewru. Dlatego z ogromną radością słuchałem, jak Artur opowiada nie tylko o powieści, ale też o samym autorze.

Dowiedzieliśmy się rzeczy, o których wielu z nas nie miało pojęcia: że pierwsze ocenzurowane publikacje ukazały się dopiero w 1966 roku, że istnieje kilka wersji powieści (inni wielcy twórcy również ciągle poprawiali swoje dzieła i dopisywali fragmenty; bywało, że niezadowoleni z efektów je niszczyli)  i że w samej Rosji istnieje mnóstwo zupełnie różnych interpretacji. Prelekcja była podzielona na wyraźne etapy – od biografii Bułhakowa (interesujące związki rodzinne, wykształcenie i zawód), przez bohaterów i kluczowe wydarzenia, ciekawostki dotyczące czasu i miejsca akcji, interpretacje, aż po symbole i ukryte znaczenia. Bazyli pokazał, jak bardzo książka jest wielowymiarowa: satyryczna groteska, filozoficzny moralitet, szkatułkowiec z własnym rozwiązaniem… a może po prostu opowieść o wtajemniczeniu i miłości? Wspomniano również o innych dziełach Bułhakowa wartych lektury: Fatalnych jajach, Diaboliadzie i Psim sercu. Z pewnością zainteresują one miłośników fantastyki.

Po prelekcji rozgorzała naprawdę żywa dyskusja – w panelu i na czacie. Pojawiły się własne opinie odnośnie interpretowania różnych scen czy samej symboliki czy numerologii (trójka, siódemka, dwunastka, trzynastka z obowiązkowymi odwołaniami do Biblii). A frapujących wątków w powieści jest bardzo dużo: różne plany czasowe, postać Mistrza, Małgorzaty, Jeszui, ekipa Wolanda, mieszkańcy Moskwy, „testowanie” ich dusz i ciał, kwestia zaangażowania Boga w całą sytuację, w końcu, kto tak naprawdę był kim i do jakiej „ekipy” należał (klasyczna walka dobra ze złem z… uwzględnieniem równowagi sił). Przewrotnie rzecz ujmując, niczym sztuczki Wolanda, powieść spowodowała pewien renesans zainteresowania religią – pamiętajmy, że to było już mocno zlaicyzowane społeczeństwo, programowo walczące z „opium dla mas” i młode pokolenie często mogło czuć się zagubione podczas lektury.

Mistrz swoistym „Judaszem sowieckiej Rosji”? – to jedna z interpretacji. Trzynastka symbolizuje nie tylko nawiązania biblijne, lecz w ezoteryce jest ideą transformacji, często ostatecznej – scena balu z zaiste dziwacznym i jednocześnie zrozumiałym towarzystwem. Odcięcie głowy to skrajne odłączenie duszy od ciała a „zabawy ekipy Wolanda” udowodniły, że człowiek jest pyłkiem na wietrze i nie można być pewnym niczego. Nawiązanie do słynnych argumentów św. Tomasza na rzecz istnienia Boga też było bardzo przekornym motywem, zaczynając od ich wymienienia aż po scenę rozmowy z Berliozem a raczej ingerencję w rozmowę Berlioza z Bezdomnym. To dość brutalna parodia źle pojętego racjonalizmu a odnosząc się do Kanta paradoksalnie potwierdził on je obalając, bo przecież człowiek nie może z założenia pojąć ani sensu działania ani logiki istot boskich…

A największym komplementem dla prelegenta (i dla całej idei spotkań Sagitty) było to, gdy Bombadil po spotkaniu powiedział: „Muszę wrócić do książki, bo mnie zaciekawiłeś”. Właśnie o to chodzi! Gość przychodzi i mówi, uczestnicy słuchają, oglądają i wychodzą z nową perspektywą – chcą czytać dalej.

Dziękujemy Arturowi za wspaniałą, szczegółową i bardzo osobistą prelekcję! I wam wszystkim za obecność i super dyskusję. Do następnego razu – sięgamy tam, gdzie wzrok nie sięga, ponad wymiar czasu i przestrzeni!