Historia sieradzkich kin

Dwudziestolecie międzywojenne

Początki kinematografii w Sieradzu sięgają 1913 roku, kiedy to Teofil Mosz uruchomił kinematograf „Fantazja”. Pokazy odbywały się w nieistniejącym już domu przy ulicy Warckiej. Korzystano z aparatu projekcyjnego firmy Pathé.

Po wojnie koleje kinematografii w Sieradzu toczyły się zmiennym szczęściem. W latach 20. pokazy odbywały się głównie w sali teatralnej. W 1927 roku oddano do użytku nowy budynek OSP, w którym urządzono pierwszą autentyczną salę kinową. Prowadzono tam kinoteatr „Stylowy”, „Tęcza” i „Światowid”. W latach 30. zarządzaniem kinem zajął się zarząd Straży, który m.in. zakupił meble i aparat kinematograficzny.

4 stycznia 1930 roku otwarto w Sieradzu drugie kino – „Miraż”, które mieściło się przy ulicy Żwirki i Wigury 4. Koleje tego kina także toczyły się ze zmiennym szczęściem – w 1934 roku zmienił się właściciel oraz nazwa kina na „Luna”.

Dwa kina w Sieradzu zmuszały właścicieli do walki o widza. Była to walka zarazem fair play – dotycząca jakości wyświetlanych filmów czy zmiany technologii – jak i mniej eleganckich zagrań, takich jak chociażby walka o afisze. Dla miłośników fantastyki warto zwrócić uwagę, że w 1934 roku pokazywano w Sieradzu filmy o „Drakuli” oraz „King Kongu”.

Walka o widza miała pozytywne skutki – m.in. za sprawą zapraszania artystów, którzy urozmaicali seanse w „Stylowym”. Zapraszano m.in. grupę wykonującą romanse cygańskie czy zespół Władzia Zwirlicza. Jakość zaproszonych gości nie zawsze odpowiadała widowni, co znajdowało wyraz w lokalnych gazetach („Echo Sieradzkie”).

Zapraszamy do zapoznania się z prelekcją Pawła „Padre” Jezierskiego, który przybliża międzywojenne kino polskie oraz ówczesne krajowe hity.

Polska Rzeczpospolita Ludowa

Kino Piast

„Kino dobrych filmów” pod nazwą „Piast” zostało otwarte 1 lutego 1962 roku. Dzięki nowoczesnemu designowi i technologii (jak na tamte czasy) miało promować kulturę oraz wartości ludowe w miastach i miasteczkach. Kino było prowadzone przez Zarząd Kin w Łodzi. Na początku działalności dużym wyzwaniem było niedostateczne ogrzewanie budynku, co sprawiało, że bywalcy często narzekali na chłód panujący podczas seansów.

Uroczyste wyświetlanie filmów w kinie Piast rozpoczęło się 6 lutego podczas inauguracji, kiedy to odbywały się prelekcje, odczyty, konkursy oraz spotkania z twórcami. Na początek pokazano filmy: „Matka i córka”, „Dziecko wojny”, „Kiermasz” oraz „Ludzie z pociągu”. Po seansach w Sieradzu można było wysłuchać prelekcji mgr W. Mirowskiej z WZK we Włocławku, która opowiadała o historii powstania filmu, pracy reżysera, obsadzie aktorskiej oraz omawiała wady i zalety poszczególnych produkcji. Projekcje odbywały się w czwartki i piątki.

Dni Filmu Polskiego we wrześniu 1962 roku trwały od 17 do 30 września i pokazano następujące filmy:
– 17-19.09 – „Drugi człowiek”,
– 20-21.09 – „Walet pikowy”,
– 24-26.09 – „Przysięga”,
– 27-28.09 – „Wyrok”,
– 29.09 – „Celuloza”,
– 30.09 – „Pod gwiazdą frygijską”.

W 1962 roku pracownikami kina „Piast” byli:
– Wiktor Komar – kierownik,
– Aleksander Krejner – kinooperator,
– Stanisław Górny – kinooperator.

W czasie obchodów 25-lecia PRL kino „Piast” prowadziło kronikę, w której zamieszczono wiele ciekawych informacji o wydarzeniach towarzyszących obchodom, takich jak Sieradzki Pokaz Róż czy wystawa plakatów. Oprócz tego w jubileuszowym roku odwiedziło Sieradz wielu znanych aktorów, takich jak Franciszek Pieczka, Janusz Gajos (warto zwrócić uwagę, że byli to jedni z pierwszych gwiazdorów popkultury w Polsce) czy Andrzej Kopiczyński. Ważnym akcentem obchodów było spotkanie z kapitanem Zdzisławem Chojnackim, który był pilotem Dywizjonu 300 na Zachodzie.

Cała historia obchodów 25-lecia PRL zasługuje na oddzielny artykuł, który w przyszłości zamieszczę. Kronika pokazuje, że sieradzkie kino „Piast” cieszyło się olbrzymim zainteresowaniem.

W maju 1977 roku w kinie Piast odbyły się Dni Studyjne, podczas których można było obejrzeć filmy w ramach cyklu:
2-4 maja – „Ziemia jest grzeszną pieśnią”,
9-11 maja – „Gdzie woda czysta i trawa zielona”,
16-18 maja – „Okrutne morze”,
23-25 maja – „Człowiek z marmuru”.

Również w ramach Dni Oświaty, Książki i Prasy zaplanowano pokazy filmowe:
1-2 maja – „Był sobie dziad i baba”,
3-4 maja – „Cztery serca”,
5-6 maja – „Iwan Wasiljewicz zmienia zawód”,
7-8 maja – „Świat się śmieje”,
9-10 maja – „Wołga-Wołga”.

Przez lata do kina Piast w Sieradzu przyciągały kolorowe plakaty oraz reklamy, często umieszczane na słupach energetycznych. W kinie gościli znani aktorzy, tacy jak Jan Nowicki, Mariusz Dmochowski, Eugeniusz Kamiński, Andrzej Kopczyński, Janusz Gajos czy Daniel Olbrychski. Razem z Leszkiem Drogoszem oraz reżyserem Julianem Dziedziną odbywały się tam wyjątkowe wydarzenia – wręczenia dowodów osobistych, wystawy sieradzkich plastyków-amatorów, pokazy pisanek czy sieradzkie imprezy fotograficzne. Po śmierci aktora Zbigniewa Cybulskiego zorganizowano poświęconą mu wystawę.

Przez wiele lat mieszkańcy Sieradza kupowali bilety do kin Nysa i Piast u Pani Stanisławy Szubert, która w 1970 roku hucznie obchodziła swoje 25-lecie pracy w kinie.

Kinematografia lat 1990-2000

Jednym z najbardziej urokliwych miejsc na mapie starego Sieradza jest kino Piast. Do dziś możemy podziwiać jego piękną bryłę, która przypomina dawne czasy. Przez wiele lat kino Piast było sercem kulturalnych spotkań w Sieradzu – odbywały się tam wernisaże, pokazy plakatów i zdjęć oraz wystawy róż czy tulipanów. Niestety, los przestał się do kina uśmiechać w latach 90., gdy zmiany sprawiły, że zaczęło tracić widownię. Ostatni właściciel kina tak wspomina jego zamknięcie:

„Prawda jest taka, że w Sieradzu niewiele osób chodzi do kina. Kiedy organizowałem dobry, premierowy film, zanim jeszcze stał się popularny, nikt nie przychodził na seans. Gdy natomiast robiłem sieradzką premierę filmu już bardzo znanego, zarzucano mi, że pokazuję go za późno. Nie potrafiłem pogodzić tych dwóch opinii. Starałem się jak mogłem – inwestowałem pieniądze w obiekt, na przykład montując aparaturę stereo. Niestety nie przyniosło to wymiernych efektów. Podczas projekcji sala świeciła pustkami.” – mówi Tomasz Chmielewski.

W kinie przez te lata odbywało się mnóstwo ciekawych premier, szczególnie dla fanów fantastyki. W klimacie pełnym magii wspomnieć warto o premierze „Gwiezdnych wojen” Lucasa. Sponsorem wyświetlenia filmu w Sieradzu było PZU. Przygotowano wiele atrakcji, m.in. losowanie nagród dla publiczności oraz udział cosplayerów przebranych za Dartha Maula czy księżniczkę Amidalę.

Pod koniec lat 90. kina Nysa i Piast należały do jednego właściciela.

Warto rozwinąć kwestię DKF-ów w Sieradzu. NKCF (Nieformalny Klub Ciekawych Filmów) został założony przez Roberta Kamińskiego, Adama Walkiewicza oraz Katarzynę Teodorczyk i Huberta Wardęgę. To była fajna inicjatywa, która miała przypominać dawne DKF-y. Jej celem było ratowanie sztuki filmowej w Sieradzu, zwłaszcza po zamknięciu kina Piast. NKCF chciał działać trochę jak Studenckie Kluby Dyskusyjne. Spotkania odbywały się w Kinie Nysa, a pierwszym pokazem był film „Weiser” w reżyserii Wojciecha Marczewskiego. Potem oglądano takie filmy jak „Ghost Dog” czy „Przekręt”. Po seansach dyskusje toczyły się w pubie pod Muzeum – jeśli dobrze pamiętam, był to pub Masif. W trakcie rozmów czekały na uczestników różne niespodzianki, na przykład wieczór z soundtrackiem filmowym. Klub nie miał formalnych członków – każdy mógł dołączyć do debaty po prostu przychodząc na film.

Jak mówiła Katarzyna Teodorczyk: „Najważniejsze jest, by ludzie po prostu chodzili do kina. Nie jest dobrze zapominać, że prawdziwe kino to nie tylko „Rambo” czy „Predator”. Źle by było, gdybyśmy nie znali europejskich reżyserów ani naszego własnego dorobku filmowego.” NKCF chciał przybliżyć sieradzanom twórców takich jak Jarmusch czy Ritchie oraz pokazywać stare polskie produkcje – na przykład „Miasteczko”, o którym pisałem w jednym z artykułów. Plany obejmowały też wyświetlanie filmów Barei czy Piwowarskiego.

Do kina i klubu starano się zapraszać młodych mieszkańców Sieradza – muszę przyznać, że NKCF działał mniej więcej w czasie mojej młodości, ale sam nic o tej inicjatywie wcześniej nie słyszałem. Jak mówią organizatorzy: „Liczymy przede wszystkim na ludzi młodych”.

Niestety, w 2002 roku ostatnie kino w Sieradzu – „Nysa” – zaczęło chylić się ku upadkowi. Choć wiele osób cieszyło się z jego istnienia, brakowało zainteresowania seansami. Ostatnią nadzieją dla kina był pokaz filmu „Władca Pierścieni”. Nie udało się uratować tego miejsca dla miłośników kinematografii w Sieradzu i w 2003 roku kino zostało zamknięte.

Bibliografia:

Tomaszewicz Andrzej, Narodziny kina w Sieradzu, „Siódma Prowincja” 1993, nr 2.
Tomaszewicz Andrzej, Kino sieradzkie przed laty, „Echo” 1995, nr 4.
Tomaszewicz Andrzej, Kino sieradzkie w dwudziestoleciu międzywojennym (1918-1939), „Siódma Prowincja” 1995, nr 2.
Matusiak Jan, Szkatuła Piórem Rzeźbiona – zbiór Aleksandra Krejnera (SPR-409). Źródło zamieszczonych fotografii: Szkatuła Piórem Rzeźbiona – zbiór Aleksandra Krejnera (SPR-409).